0

Cung Diên Thọ

Cung Diên Thọ – Thiết tưởng, cần phân biệt ý nghĩa khác nhau của hai từ “cung” và “điện”. Điện chỉ là một tòa nhà, một đơn vị kiến trúc. Cung có phạm vi rộng lớn hơn, gồm nhiều điện, trong đó có điện chính, điện phụ và những tòa nhà phụ thuộc khác. Trong một cung, đôi khi có đến hàng chục công trình kiến trúc khác nhau.

Ở cung Diên Thọ chẳng hạn, bên cạnh tòa nhà chính nằm ở giữa (nơi bà mẹ vua ăn ngủ và tiếp khách), chung quanh có hơn mười tòa nhà khác. Tất cả công trình kiến trúc ấy đều nằm bên trong một khuôn tường thành hình chữ nhật rộng khoảng 100m, dài chừng 150m, cao quá đầu người, rất kín đáo. Đây là một trong những khu vực kín cổng cao tường trong Hoàng Thành.

cung Diên thọ
cung Diên thọ

Chúng tôi chỉ giới thiệu một số công trình kiến trúc hiện còn tại đó, dù chúng không còn nguyên vẹn.

CUNG DIÊN THỌ

Đáng lẽ phải gọi đây là điện Diên Thọ mới hợp lý, vì nó chỉ là một đơn vị kiến trúc, dù lớn nhất, trong toàn cung.. Cung Diên Thọ thuộc vào hàng những công trình kiến trúc quan trọng và được xây dựng sớm nhất trong Hoàng Thành, vào năm 1804. Từ đó đến nay, nó mang những tên gọi khác nhau: cung Trường Thọ (thời Gia Long), cung Từ Thọ (thời Minh Mạng), cung Gia Thọ (thời Tự Đức), cung Ninh Thọ (thời Thành Thái), cung Diên Thọ (thời Khải Định).

Mặt bằng tòa nhà hình chữ nhật, rộng 27,50m, dài 34,70m; được làm theo kiểu thức trùng thiềm điệp ốc; có 7 gian 2 chái và 2 hiên trước, sau. Hiên trước rộng 2m, hiên sau rộng đến 4,50m. Hệ thống vì kèo tiền doanh làm theo kiểu chồng rường giả thủ, chạm trổ tỉ mỉ thanh nhã. Trên các ô hộc của hệ thống liên ba chỉ thấy chạm khắc hình ảnh cảnh vật, hoa lá chứ không có thơ vàn. Ở chính doanh, 4 gian’ hai bên được ngăn riêng để làm buồng kín (dùng cho việc ăn ngủ của bà Hoàng Thái hậu). Ba gian giữa kê bục gỗ là nơi dùng để tiếp khách.

Ở nội thất hiện còn treo một tấm hoành phi đề ba chữ đại tự “Diên Thọ Cung” được sơn son thếp vàng lộng lẫy. Hai lạc khoản cho biết vào thời Khải Định, tòa cung điện này đã được “cải chế’’ vào năm 1916 và tu sửa vào năm 1917.

Tòa nhà khá thấp, mặc dù xung quanh có hệ thông cửa gương nhưng cũng không cung cấp đủ ánh sáng tự nhiên cho nội thất. Đã thế, toàn bộ tuồng gỗ trong nhà lại sơn màu đen sẫm, cho nên không khí thật u trầm.

ĐIỆN THỌ NINH:

Điện Thọ Ninh tương đối nhỏ và đơn giản, nằm cách tòa nhà chính nói trên một sân rộng khoảng 20m, thường dùng cho bà mẹ thứ hai của vua ăn ở. Tuy mặt bằng kiến trúc chỉ bằng 1/2 cung Diên Thọ nhưng điện Thọ Ninh cao ráo, thoáng mát hơn. Điện và cung nối liền nhau bằng hai dãy hành lang ở hai bên sân. Ngày xưa, điện này có 7 gian 2 chái, nhưng lần “cải tạo” vào năm 1930, ngôi điện chỉ còn 3 gian 2 chái mà thôi.

TẠ TRƯỜNG DU

Giữa dãy hành lang bên trái của hai tòa nhà ấy, có một hành lang khác hẹp hơn nối với tạ Trường Du nằm ở phía- đông. Được xây dựng vào năm 1849, ngôi nhà thủy tạ nằm trên một cái hồ khá sâu hình chữ nhật dài 28m, rộng 20m. Tạ nằm sát bờ Bắc của hồ và quay mặt về hướng nam như hướng chung của toàn bộ cung Diên Thọ. Tạ cũng có mặt bằng hình chữ nhật, bằng nửa kích thước mặt hồ. Phần trước tạ là đình Lương Phong. Nền tạ lát gạch hoa, vách làm bằng gỗ, trổ nhiều cửa sổ chung quanh. Nội thất trang trí nhiều pa- nô chạm trổ rất đẹp. Quanh tạ xây lan can ôm kín một lối đi hẹp dùng để dạo chơi. Trên nắp chắp bầu rượu bằng pháp lam. Trước mặt tạ, ngang qua đỉnh có một chiếc cầu nhỏ, nối liền với bờ nam của hồ. Hai bên hồ đắp hai hòn non bộ khá lớn, trên đó xây 5 cái am nhỏ, và có hai chiếc cầu nhỏ khác nối cầu ở giữa với hai hòn non bộ ấy.

Nhìn chung, (tình, tạ, hồ, cầu, giả sơn ở đây đều là những công trình kiến trúc xinh xắn, một thắng cảnh nhân tạo thu nhỏ để cho bà Hoàng Thái hậu ra hóng mát, hưởng thú tiêu dao.

AM PHƯỚC THỌ

Nằm đốì xứng với tạ Trường Du ở bên kia cung Diên Thọ và điện Thọ Ninh là am Phước Thọ, còn gọi là gác Khương Ninh, vì nó có 2 tầng. Đây vừa là am thờ thánh, vừa là chùa thờ Phật.

Tòa nhà có 3 gian, quay mặt về hướng tây. Ở tầng trên, gian giữa thờ Phật, hai gian 2 bên thờ Quan công và các vị thánh thần khác. Ở phần sau, thờ Thánh mẫu Thiên Y A Na cùng một số vong linh trong hoàng gia đã quy y lúc sinh thời. Đặc biệt, tại đây còn thờ tượng của hai “ông làng” thuộc ngành hát bội. Chung quanh gác có ỉàm hệ thông lan can bằng gỗ; trước mặt, ở hai góc 2 bên, xây lầu chuông và lầu trồng.

Ở tầng trệt, chỉ thiết trí một bàn thờ ở gian giữa, còn hai gian kia dùng làm phòng cho các bà sư ăn ở. Sân lát gạch Bát Tràng, trước sân xây bể cạn, giữa bể đắp giá sơn và trồng cây xanh. Trong phạm vi sân này còn có 6 cái am nhỏ thờ các vong linh và thần thánh, thường gọi là “am ngoại cảnh”. Hai bên sân xây tường cao để ngăn với những sinh hoạt “trần thế* ở các tòa nhà lân cận.

LẦU TỊNH MINH:

Ngày xưa, ở hai bên sân trước cung Diên Thọ có hai ngôi nhà nằm đối xứng nhau. Bên trái là Tả Trà, bên phải là Thông Minh Đường. Đến năm 1927, Thông Minh Đường bị triệt giải để làm mới tại đó một tòa nhà lầu theo lối kiến trúc hiện đại, dành cho bà mẹ vua Khải Định là Phụ Thiên Thuần Hoàng hậu (Thánh Cung) ăn ở. Lầu gồm 2 tầng làm bằng xi- măng cốt thép. Nội thất chia ra nhiều phòng: phòng khách, phòng ăn, phòng ngủ… các phòng đều trang bị đèn điện, quạt trần, lavabo. Bốn mặt tòa nhà trổ nhiều cửa lớn và cửa sổ. Sát bên trái tẩng trệt xây thêm dãy nhà vệ sinh, nhà tắm, nhà bếp kiểu Tây.

Các công trình kiến trúc trong phạm vi cung Diên Thọ, nói chung, đều được một hệ thông hành lang có mái che nối lại với nhau, và nối liền với hệ thống hành lang chạy qua đến điện Càn Thành là nơi vua ăn ở. Hầu như hàng ngày hoặc hai ngày một lần, nhà vua đi bộ theo hệ thống hành lang này qua cung Diên Thọ để “thỉnh an” Hoàng Thái hậu, tức là hỏi thăm sức khoẻ của mẹ. Các công trình kiến trúc ở đây, nội thất cũng như ngoại thất, phần lớn đều được trang trí bằng hình ảnh con chim phượng hoàng, vì nó tượng trưng cho phái nữ.

Về mặt hình thức, cung Diên Thọ là hệ thống kiến trúc cung điện quy mô nhất còn lại tại Cố đô Huế. Dù đã bị hư hỏng khá nặng và biến tướng phần nào, nhưng những di tích trên thực địa hiện nay vẫn còn cho thấy được cụ thể quy cách kiến trúc của một hệ thống cung điện ngày xưa, cùng nếp ăn ở, sinh hoạt của bà Hoàng Thái Hậu dưới thời quân chủ.


Cung Diên Thọ
5 (0) votes
This entry was posted in Bookmark the permalink.

Tin cùng chuyên mục: