0

Hiển lâm các

Hiển Lâm Các được xây dựng cùng một lần với Thế Miếu (1821 – 1822). Nằm ngay trước mặt Thế Miếu và ở sau Miếu Môn, Hiển Lâm Các là một kiến trúc bằng gỗ cao tầng mà chức năng chính được xem là một đài kỷ niệm dùng để ghi nhớ công tích của các vua nhà – Nguyễn thờ ở Thế Miếu và các đại thần hữu công của triều Nguyễn thờ ở hai nhà Tả Tùng Tự và Hữu Tùng Tự gần trước mặt.

Hiển lâm các
Hiển lâm các

Nhà nghiên cứu mỹ thuật Việt Nam Trần Lâm Biều cho rằng: “Trong Đại Nội, nổi bật nhất theo mắt của tôi – là Hiển Lâm Các, một công trình kiến trúc đẹp gồm ba tầng, mười hai mái” (Huế, Mỹ thuật Nguyễn những cái riêng * Tạp chí nghiên cứu Nghệ thụật HN số 3-1979, tr.42).

Hiển Lâm Các dựng trên khối nền cao 1,53m, hình chữ nhật (21,05m X 12,80m), lát gạch Bát Tràng; xây bó bằng gạch vồ, vôi vữa và đắp nổi mảnh sành để trang trí. Từ dưới bước lên mặt nền bằng hai hệ thống bậc cấp đá thanh: một ở trước và một ở sau. Mỗi hệ thống có 9 tầng cấp. Hai thành bậc đắp hình rồng ở giữa là giới hạn của lối đi dành riêng cho vua.

Trên nền dựng 24 cột gỗ, gồm 4 cột chính, 4 cột phụ và 16 cột quân. Các nhà kiến trúc thời Minh mạng đã tính kỹ sức nặng mà mỗi nhóm cột phải chịu lực, nên họ đã sử-dụng các cỡ cột với những kích thước khác nhau cả tiết diện lẫn chiều cao. Bốn cột cao nhất ở gian giữa là 12m xuyên suốt cả ba tầng, những cột thấp nhất là 3m. Đường kính các cột từ 37cm đến 48cm.

Mặt bằng tầng một chia làm 3 gian 2 chái. Quanh 3 mặt ngoài của 2 chái xây vách bằng gạch để gia cố sức chịu lực của các hàng cột quân và bao che bớt phần nội thất.

Ở hàng cột ba tính từ mặt trước, dựng một dãy đố bản, giữa mỗi gian trổ một cửa vòm. Toàn bộ các hệ thống kèo, liên ba, đố bản ở tầng này đều chạm nổi các mô tip trang trí hình rồng cách điệu hóa thành dây leo lá cuốn, tuy đơn giản nhưng không đơn điệu, đường nét chạm trổ đầy tính nghệ thuật.

Ngay trên cửa giữa treo tấm hoành phi rất lớn, đề ba chữ đại tự “Hiển Lâm Các” với nền sơn màu lục, khung chạm hình 9 con rồng vờn mây sơn son thếp vàng. Gian bên phải bắc chiếc cầu thang để lên tầng trên có giá trị nghệ thuật hàng đầu trong tòa nhà. Nổi bật nhất là phần trang trí ở hai thành tay vịn. Trong các ô hộc, trang trí hình chữ “thọ”, chữ “vạn” hoặc những đường nét kỹ hà. Đầu và cuối hai thanh gỗ làm tay vịn đều chạm nổi hình đầu rồng uốn lượn mềm mại. Ớ mặt trước và sau của 2 gian hai bên, dựng 4 đoạn lan can bằng gỗ cùng kích thước và cùng kiểu cách kết cấu, 2 ô hai bên trổ hình mắc võng. Hình thức trang trí ở đây vừa đẹp lại vừa nghiêm.

Tầng hai có 3 gian, không chái. Ngày xưa nơi đây có đặt thư án và sập Ngự sơn son thếp vàng. Hai mặt trưức và sau của tầng này đều dựng cửa lá sách; còn hai mặt bên thì nong ván. Chung quanh, bên ngoài cả 3 gian là một hệ thống lan can bằng gỗ với những hàng con tiện trau chuốt tỉ mỉ, công phu khép kín một lôi đi chạy giáp vòng cả 4 mặt. Đỡ giàn mái tầng này, cột chính và 4 cột phụ chĩa ra một hệ thống con-xơn chạm trổ xinh xắn.

Tầng hai đi lên tầng ba bằng một cầu thang gỗ 9 bậc, kết cấu đơn giản và chắc chắn. Tầng này chỉ còn một gian với kích thước mặt bằng 5m X 4,70m. mặt trước và mặt sau cũng dựng những cửa lá sách. Hệ thống con-xơn từ 4 cột chính ở 4 góc vươn ra như những cánh tay có nhiệm vụ chống đỡ toàn thể phần dưới của bộ mái trên cùng.

Với hệ thống con-xơn ở Hiển Lâm Các cũng như ở các cung điện tại Huế, cái “thức” của kiến trúc cổ Việt Nam đã có một bước phát triển mới; con-xơn vừa có giá trị kết cấu, vừa có giá trị trang trí, thay thế cho cái “bầy” của đình chùa, miếu vũ miền Bắc, do yêu cầu chồng rường của kiến trúc Nguyễn thế kỷ XIX tạo ra. Chính nhờ hệ thống con-xơn đưa các mái ra khá rộng nên đã tạo ra được nhiều mảng tối, mảng sáng cho các mặt ngoài của công trình kiến trúc, làm tăng thêm vẻ thâm nghiêm của nó trong chốn cung đình.

Giữa nóc tầng 3 trang trí bầu rượu bằng pháp lam màu vàng, đặt trên một án mây pháp lam ngũ sắc tươi thắm. Hình tượng này nổi bật lên giữa các bộ mái lợp ngói hoàng lưu ly và bầu trời xanh nhiệt đới của miền núi Ngự – sông Hương. Chóp bầu rượu ở vào độ cao 16,23m so với mặt đất.

Sỡ dĩ tòa nhà cao tầng này đứng vững được qua gần 180 năm nay là nhờ những người thợ mộc tài hoa của thế kỷ trước đã khéo léo trong việc thiết kế một hệ thống kết cấu cột kèo, xuyên trến dằng néo với nhau bằng các loại mộng mẹo hợp lý cho từng vị trí, và sự kết chặt giữa các cấu kiện gỗ được tằng cường bằng những con bọ khá lớn có gia cô” bởi các đinh sắt dài. Họ đã xử lý một cách thông minh trong thiết kế mặt ngang cũng như mặt dọc, cho nên, nếu có một lực tác động từ bất cứ hường nào, Hiển Lâm Các vẫn giữ yên được thế đứng của nó.

Hiển Lâm Các là công trình kiến trúc có giá trị về cả kỹ thuật lẫn thẩm mỹ. Tòa nhà rất cao nhưng tỷ lệ cân xứng, hài hòa giữa các tầng với nhau. Công trình kiến trúc thanh tú ấy lại được lồng vào trong khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp với những cây cổ thụ rợp bóng quanh năm và những cây cảnh, bồn hoa xinh xắn.


Hiển lâm các
5 (0) votes
This entry was posted in Bookmark the permalink.

Tin cùng chuyên mục: